కార్తీక పురాణం 18వ రోజు
Karthika Puranam Day 18
ప్రాతఃస్నానం, చాతుర్మాస్యం; నారదుని మాటపై విష్ణువు వృద్ధ విప్రునిగా సంచరించి జ్ఞానసిద్ధాదులకు దర్శనమివ్వడం.
ఉద్భూతపురుషుఁ డాంగీరసమునితో నిట్లనియె. ఓమునీంద్రా! నీచే ననుగ్రహింపఁబడితిని. నీయనుగ్రహమునం జేసియుం, నీదర్శనంబునం జేసియు జ్ఞానము పడసితిని. నీవు నాకుఁ దండ్రివి, సోదరుఁడవు. ఏను నీకు శిష్యుడను. దురదృష్టవంతుఁడనై మోడయి యుండిననాకు మీయనుగ్రహము చేతఁ బాపవిముక్తి గలిగె. పాపాత్ముఁడ నైననే నేడ? నాకీసద్గతి యేడ? పుణ్యప్రదమైన కార్తికమాస మేడ? పుణ్యాత్ముల దర్శనమేడ? ఈవిష్ణుసన్నిధాన మేడ? తొల్లిప్రారబ్ధమగు పుణ్యకర్మమున కిదిఫలము. నాయందు దయగలదేని, నాకు నీతి నుపదేశింపుము. మనుజు లెట్లు విధిచే కర్మల నాచరింతురు? ఆకర్మలకు ఫల మెట్లు? ఫలములఁ దెలియుట యెట్లు? కాల మన నేది? కర్మలన నేవి? దేనిఁ గూర్చి వీని నలవఱచుకొనవలయును? ఓమునీంద్రా! నేను తమవలన హితంబు వినఁగోరెదను. వెండియు నాకు లెస్సగ నెఱింగింపుము.నీమాట ల నెడి వజ్రాయుధముపాటున నాపాతకము లనెడిపర్వతము బ్రద్దలైనది. మఱల నాకుఁ గర్మలను గూర్చి యెఱిఁగింపుము అని యుద్భూతపురుషుఁ డంగీరసుని నడిగెను. అంగీరసుఁ డిట్లనియె. ఓయాశ్చర్యమానవా! నీవు లెస్సగా నడిగితివి. నీవడిగినది సర్వలోకహితకరమైనది. నీ వడిగినది సెప్పెదను. సావధానుఁడవై వినుము. జీవుఁడు అనిత్యమైన దేహము నొంది తన్నుఁ దా మఱచి యింద్రియాశ గలవాఁడై యున్నాఁడు. శీతోష్ణాదిద్వంద్వములు సకలదేహములకే కాని యాత్మ కెన్నఁడును లేవు. కావున సందేహావస్థ నొందినవాఁ డెవఁడో, అతఁడు క్రమమున సత్కర్మ లాచరింపఁ దొడఁగును.
నేటి తెలుగులో ఉద్భూతపురుషుడు ఆంగీరస మునితో ఇలా అన్నాడు. “ఓ మునీంద్రా! నీ అనుగ్రహం పొందాను. నీ అనుగ్రహం వల్ల, నీ దర్శనం వల్ల జ్ఞానాన్ని పొందాను. నీవు నాకు తండ్రివి, సోదరుడివి. నేను నీకు శిష్యుడిని. దురదృష్టవంతుడినై మోడుగా ఉండిన నాకు మీ అనుగ్రహం వల్ల పాపవిముక్తి కలిగింది. పాపాత్ముడినైన నేనెక్కడ? నాకు ఈ సద్గతి ఎక్కడ? పుణ్యాన్ని ఇచ్చే కార్తీక మాసం ఎక్కడ? పుణ్యాత్ముల దర్శనం ఎక్కడ? ఈ విష్ణు సన్నిధానం ఎక్కడ? పూర్వజన్మలో చేసిన పుణ్యకర్మకు ఇది ఫలితం. నా మీద దయ ఉంటే, నాకు నీతిని ఉపదేశించు. మనుషులు విధిప్రకారం కర్మలను ఎలా ఆచరిస్తారు? ఆ కర్మలకు ఫలితం ఎలా ఉంటుంది? ఫలితాలను తెలుసుకోవడం ఎలా? కాలం అంటే ఏది? కర్మలు అంటే ఏవి? దేనికోసం వీటిని అలవరచుకోవాలి? ఓ మునీంద్రా! నేను తమరి వల్ల హితాన్ని వినాలని కోరుకుంటున్నాను. ఇంకా నాకు చక్కగా తెలియజేయి. నీ మాటలు అనే వజ్రాయుధం దెబ్బకు నా పాపాలు అనే పర్వతం బద్దలయింది. మళ్లీ నాకు కర్మల గురించి తెలియజేయి” అని ఉద్భూతపురుషుడు అంగీరసుడిని అడిగాడు. అంగీరసుడు ఇలా అన్నాడు. “ఓ ఆశ్చర్యమానవా! నీవు చక్కగా అడిగావు. నీవు అడిగింది సమస్త లోకాలకు హితాన్ని కలిగించేది. నీవు అడిగింది చెప్తాను. శ్రద్ధగా విను. జీవుడు అనిత్యమైన దేహాన్ని పొంది, తనను తాను మరచిపోయి ఇంద్రియాలపై ఆశ కలవాడై ఉన్నాడు. చలి, వేడి మొదలైన ద్వంద్వాలు సమస్త దేహాలకే గాని ఆత్మకు ఎప్పుడూ ఉండవు. కాబట్టి సందేహ స్థితిని పొందినవాడు ఎవడో, అతడు క్రమంగా సత్కర్మలు ఆచరించడం మొదలుపెడతాడు.”
అట్టిసత్కర్మాచరణముచే జ్ఞానము సిద్ధించును. ఆజ్ఞానమువలన నాత్మజ్ఞానము గలుగును. స్నానాది సర్వకర్మలును నీయందు భాసిల్లుచున్నవి. దేహి యగువాఁడు విధిచొప్పున లెస్సగఁ గర్మల నాచరింపవలయును. వారు వారు తమతమ వర్ణాశ్రమవిభాగము మున్నగువానిని మీఱక, యెవరెవరికి నేది విహితమో యట్టికర్మలను తెలిసికొని వానిని దప్పక యాచరింపవలయును. స్నానరహితమైన కర్మ యేనుఁగుమ్రింగిన వెలగపండువంటిది. దానివలె లేకపోవునది. కావున స్నానము తప్పక యాచరింపవలయును. ద్విజులకుఁ బ్రాతస్నానము శ్రేష్ఠమైనది. వేదవిహితమైనది. ప్రత్యహము ప్రాతస్నానమునందు మానవుఁ డశక్తుఁ డేని, కనీసము మూడు నెలలయినను చేయవలయును. అవి యేవన, కార్తికమాసమున సూర్యుఁడు, తులారాశియం దున్నప్పుడు, మాఖమాసమున సూర్యుఁడు మకరరాశియం దున్నప్పుడు వైశాఖమాసమున సూర్యుఁడు మేషరాశియం దున్నప్పుడును ఈమూడు నెలలును ప్రాతస్నానము పుణ్యప్రదము. కావున నెవఁ డీమూడు నెలలు ప్రతిదినమునను బ్రాతస్నానమును జేయునో, అతఁడుత్తమగతియగు హరిలోకము నొందును. మూడు నెలలందును బ్రాతఃకాలమే వీనికి స్నానమునకు నుత్తమకాలము. చాతుర్మాస్యాదులగుపుణ్యదినములందును, సూర్యచంద్రగ్రహణదినములందును, తక్కుంగలపుణ్యదినములందును వేఱుకాలములందుఁ జేసిన కర్మ పుణ్యప్రదము. తక్కినకాలములందుఁ బ్రాతఃకాలముననే స్నానము, సంధ్యావందనము, జపము, హోమము, సూర్యనమస్కారము ఇవి యెల్ల నావశ్యకములు. ద్విజాతులలో నెవఁడు ప్రాతస్నానము చేయఁడో, అతఁడు కర్మభ్రష్టుఁడై రౌరవమనునరకమను బొందును. కావున కార్తికమాసమున నన్నికాలములును పుణ్యముల నొసంగునవి. కార్తికమాసముతో సమ మగు మాసమును, దానితో సమ మగుకాలమును బ్రాహ్మణత్వముతో సమ మగు జాతియు, వేదముతో సమమగు శాస్త్రము గంగతో సమమగు తీర్థమును, భార్యతో సమమగు సుఖకరమైనదియు, ధర్మముతో సమమగు చెలికాఁడును, కంటితో సమమగు వెలుఁగును, కార్తికముతో సమ మగు మాసమును, కేశవునితో సమ మగు దైవమును లేవు. కర్మవేత్తలలో నుత్తముఁ డయిన యెవఁడు స్నానాదిపుణ్యకర్మలను కార్తికమాసమున నాచరించునో, వానికి నూఱుజన్మములు చేసినంతఫలము గలుగును. అతఁడు విష్ణ్వాలయమున నుండును.
నేటి తెలుగులో “అటువంటి సత్కర్మల ఆచరణ వల్ల జ్ఞానం సిద్ధిస్తుంది. ఆ జ్ఞానం వల్ల ఆత్మజ్ఞానం కలుగుతుంది. స్నానం మొదలైన సమస్త కర్మలు నీలో ప్రకాశిస్తున్నాయి. దేహాన్ని ధరించినవాడు విధిప్రకారం చక్కగా కర్మలను ఆచరించాలి. ఎవరికి వారు తమ తమ వర్ణాశ్రమ విభాగాలు మొదలైనవాటిని మీరకుండా, ఎవరెవరికి ఏది విహితమో అటువంటి కర్మలను తెలుసుకొని వాటిని తప్పక ఆచరించాలి. స్నానం లేకుండా చేసే కర్మ ఏనుగు మింగిన వెలగపండు లాంటిది. దానిలాగే లేకుండా పోయేది. కాబట్టి స్నానం తప్పక ఆచరించాలి. ద్విజులకు ప్రాతఃస్నానం శ్రేష్ఠమైనది, వేదవిహితమైనది. మనిషి ప్రతిరోజూ ప్రాతఃస్నానం చేయలేకపోతే, కనీసం మూడు నెలలైనా చేయాలి. అవి ఏవంటే, కార్తీక మాసంలో సూర్యుడు తులారాశిలో ఉన్నప్పుడు, మాఘ మాసంలో సూర్యుడు మకరరాశిలో ఉన్నప్పుడు, వైశాఖ మాసంలో సూర్యుడు మేషరాశిలో ఉన్నప్పుడు, ఈ మూడు నెలల్లో ప్రాతఃస్నానం పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది. కాబట్టి ఎవడు ఈ మూడు నెలలు ప్రతిరోజూ ప్రాతఃస్నానం చేస్తాడో, అతడు ఉత్తమ గతి అయిన హరిలోకాన్ని పొందుతాడు. ఈ మూడు నెలల్లోనూ స్నానానికి ప్రాతఃకాలమే ఉత్తమ కాలం. చాతుర్మాస్యం మొదలైన పుణ్యదినాల్లోనూ, సూర్యచంద్ర గ్రహణ దినాల్లోనూ, మిగిలిన పుణ్యదినాల్లోనూ ఇతర కాలాల్లో చేసిన కర్మ పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది. మిగిలిన కాలాల్లో ప్రాతఃకాలంలోనే స్నానం, సంధ్యావందనం, జపం, హోమం, సూర్యనమస్కారం ఇవన్నీ తప్పనిసరి. ద్విజాతులలో ఎవడు ప్రాతఃస్నానం చేయడో, అతడు కర్మభ్రష్టుడై రౌరవం అనే నరకాన్ని పొందుతాడు. కాబట్టి కార్తీక మాసంలో అన్ని కాలాలూ పుణ్యాలను ఇచ్చేవే. కార్తీక మాసంతో సమానమైన మాసం, దానితో సమానమైన కాలం, బ్రాహ్మణత్వంతో సమానమైన జాతి, వేదంతో సమానమైన శాస్త్రం, గంగతో సమానమైన తీర్థం, భార్యతో సమానమైన సుఖాన్ని ఇచ్చేది, ధర్మంతో సమానమైన స్నేహితుడు, కంటితో సమానమైన వెలుగు, కార్తీకంతో సమానమైన మాసం, కేశవుడితో సమానమైన దైవం లేవు. కర్మలు తెలిసినవారిలో ఉత్తముడైన ఎవడు స్నానం మొదలైన పుణ్యకర్మలను కార్తీక మాసంలో ఆచరిస్తాడో, వాడికి నూరు జన్మలలో చేసినంత ఫలితం కలుగుతుంది. అతడు విష్ణ్వాలయంలో ఉంటాడు.”
అని యాంగీరసుఁడు పలుకఁగా, ఉద్భూతపురుషుఁడు మఱల నతనిని జూచి, “మునీంద్రా! చాతుర్మాస్య మని చెప్పితివి గదా, అవి కాక మఱికొన్ని ముందుఁ జెప్పితివిగదా. ఆచాతుర్మాస్యవ్రత మెవనిచేఁ బ్రకటింపఁబడినది? ఏదేవత నుద్దేశించి వ్రతము నాచరింపవలయును? ఆవ్రతమున కేమి ఫలము? నా కిప్పుడు గతి యేమి? అది యెల్ల నా కెఱింగింపుము. అన విని యాంగీరసుఁ డనెను. ఓద్విజేంద్రా, నీవు మానవులకుఁ జుట్టమవు. నీవు దేని నడిగితివో యది యందఱకు సుఖప్రదము. అది యెల్ల నీ కెఱింగించెద సావధానచిత్తుఁడవై యాలకింపుము. ఆషాఢశుక్లదశమినాఁడు జనార్దనుఁడు నిద్రావ్యాజముతో లక్ష్మీదేవితోడ క్షీరసముద్రమునశయనించుచున్నాఁడు. కార్తికశుక్లద్వాదశినాఁడువిష్ణువు మఱల మేల్కాంచుచున్నాఁడు. కావుననాద్వాదశికిహరిబోధిని యని పేరు. చాతుర్మాస్యమును నాలుగు నెలలును విష్ణువునకును నిద్రాసుఖము నొసఁగునవి కావున నాచాతుర్మాస్యలయందు సత్యస్వరూపుఁ డగు విష్ణువు నారాధించువారు పరమపదము నొందుదురు. విష్ణువునకు నిద్రాసుఖప్రదమగు ఆనాలుగు నెలలయందును ఏయేపుణ్యకార్యమును మానవుఁ డాచరించునో, యది సార్థకమగును. దీనికిఁ గారణము చెప్పెదను వినుము. తొల్లియిది నాకు హరిచేఁ జెప్పఁబడినది. తొల్లి కృతయుగంబున పవిత్రమైన వైకుంఠమును విష్ణుపురంబున విష్ణువు వేల్పుల మూకలును, కిన్నరపన్నగగంధర్వులును పరివేష్ఠింప లక్ష్మీదేవి యెడమతొడపైఁ గూర్చుండి యుండ, స్వభృత్యగణం బెల్లఁ దన్నుఁ గొల్చుచుండ, విష్ణుని, సన్నిధికి వచ్చుటకై భగవంతుఁ డగు నారదమునీంద్రుఁడు కోటిసూర్యుల మాడ్కిఁ దేజరిల్లు వైకుంఠమున కేతెంచెను. అచ్చట సింహాసనమునఁ గూర్చుండియున్న తమ్మిరేకులఁబోలు కన్నులు గల చతుర్బాహుసమన్వితుఁ డయిన విష్ణునిఁగాంచి, మునీంద్రుఁ డెక్కువసంతసముతోఁ గూడినవాఁడై యావెన్నుని పాదములకు మ్రొక్కెను. విష్ణువుసార్థముతోనున్న నారదమహర్షిని గాంచి, చిఱునగవు మోమునఁ దోప నేమియు నెఱుఁగనివానిచందమున నిట్లనెను. విప్రేంద్రా, నీవు సంచరించినచోటుల నన్నిటఁ గుశలమా? నారదా, ఋషుల సకలధర్మములు లెస్సగా నున్నవా? జ్ఞానులకార్యము లెల్ల నుపద్రవములు లేక యున్నవా? మానవు లందఱు తమతమధర్మములందుఁ బూనికి గలిగియున్నారా? ఓదేవర్షీ, మునీశ్వరా! యీసదస్సునందునా కెల్ల నెఱిఁగింపుము. అని యిట్లు ముకుందుఁ డడుగఁగా నారదుఁడు తేటమనస్సుగలవాఁడై మోమున చిఱుతనవ్వు మెఱయఁ బ్రపంచమున కెల్ల మేలొదవించుమహావిష్ణువుతో నిట్లనియె. ఓభగవంతుఁడా, వేదమార్గములఁ బరిత్యజించినవారిని గాంచితిని. మహాత్మా, కొందఱు మునులు మానవులతోఁ గలసి, తమ కేర్పడియుండు కర్మలను బాసియున్నారు. వారి కెట్లు మోక్షము గలుగును? కొందఱు అభక్ష్యభక్షణమునం దాసక్తులై, వ్రతములను బాసియున్నారు. కొందఱు సదాచారసంపన్నులై యహంకారములు మాని యున్నారు. కొందఱు సన్మార్గవర్తులు. కొందఱు పరనిందాసక్తులు. కావున వారి నెల్లరను, ఋషుల నందఱను సంరక్షింపుము. ఓదేవదేవా! యేదో యుపాయముచే వీరికి మేలుగావింపుము అని దేవర్షి యగు నారదుఁడు చెప్పిన పలుకులు విని, భక్తవత్సలుఁడును, లోకములకెల్ల ముఖ్యరక్షకుండు నైన భగవంతుఁడగు నారాయణుఁడు లక్ష్మీసమేతుఁడై గరుడవాహనారూఢుఁడై భూలోకంబున కేతెంచెను. అట్లవతరించి వేలకొలఁది ఋషులుండు ప్రదేశమునకు వృద్ధబ్రాహ్మణరూపముతో సంచరించుచు, సకలజంతువుల మనంబుల నున్నను, మాయానాటక శరీరధారియై పుణ్యస్థలములందును, పవిత్రములగు తీర్థములందును పర్వతములందును, పుణ్యప్రదములయిన యరణ్యములందును, ముఖ్యముగ దపంబు సేయు మునులుండు నాశ్రమంబులందును సంచరించె. అప్పుడు కొందఱు బ్రాహ్మణోత్తములు భక్తితో వృద్ధబ్రాహ్మణున కతిథిపూజలు సేసిరి. మరికొంద ఱతనిని జూచి నవ్విరి. కొందఱు నమస్కారముగూడఁ జేయరైరి. మఱికొందఱు గౌరవముతో నుండిరి. కొందఱు గర్వవంతు లయిరి. కొందఱు కామాంధులై కన్నుమిన్ను దెలియరైరి. కొందఱు తమతమకార్యములు చూచుటయందే శ్రద్ధగలిగి యుండిరి. కొందఱు నిత్యవ్రతులై యుండిరి. కొందఱు నిషిద్ధదివసంబులందును ఆహారమును భుజింప నాసక్తిగలిగియుండిరి. హరివాసరమన్నమాట మఱచి యుండిరి. మఱికొందఱు భుజింపరానిపదార్థములుదినమరఁగియుండిరి. కొందఱు సదాచార నిరతులయిరి. కొందఱు మనసున నుత్సాహముమాని సోమరిపోతులై యుండిరి. భగవంతుఁడగు జనార్దనుఁడు వృద్ధబ్రాహ్మణరూపముతో మానవులందఱను జూచి, వారికిఁ దరణోపాయమును యోజించుచు, వృద్ధబ్రాహ్మణరూపము వదలియథాప్రకారముగా లక్ష్మీసమేతుఁడై గరుడవాహనారూఢుఁడయి, కౌస్తుభమణి యయ్యెదను శోభిల్ల శంఖచక్రములు హస్తంబులందు మెఱయ, భక్తులబృందములు దన్నుఁ గొలువ ఋషిమండలమున కేతెంచెను. ఇట్లు తమ యాశ్రమముల కేతెంచినవాఁడును, అగసిపూవులవంటి దేహచ్ఛాయతోఁ గూడి, మేన నిగనిగమెఱయు పీతాంబరము దాల్చి, కోటిసూర్యప్రకాశమానుఁడై, చెవుల పచ్చలకుండలములు శోభిల్ల, నవరత్నమయకిరీటమును దాల్చి, పెక్కుసూర్యుల కాంతివంటి కాంతితోఁగూడి యిట్టివాఁడని యెంచ నలవి కాకున్నవాఁడును, నిర్మలుఁడును, హృదయేశ్వరుఁడును, పురాణపురుషుఁడు నగు విష్ణువుంగాంచి,జ్ఞానసిద్ధుండు మున్నగు ఋషులెల్లరు శిష్యులతో, పుత్రమిత్రకళత్రాదులతోను గూడి తమ యాశ్రమంబుల కేతెంచిన యా మహావిష్ణుదర్శనముచే సంతుష్టమనస్కులై యా పరమాత్మ పాదపద్మములకు మ్రొక్కిరి. అటు జ్ఞానసిద్ధాదులు నమస్కరించి, చేతులు జోడించికొని నిలఁబడినవారలై, జగదీశ్వరుఁడును, సర్వజ్ఞుఁడునైన యాభగవంతుని స్తోత్రములు చేసిరి.
నేటి తెలుగులో అని ఆంగీరసుడు పలుకగా, ఉద్భూతపురుషుడు మళ్లీ అతడిని చూసి, “మునీంద్రా! చాతుర్మాస్యం అని చెప్పావు కదా, అవి కాక మరికొన్ని ముందు చెప్పావు కదా. ఆ చాతుర్మాస్య వ్రతం ఎవరిచేత ప్రకటించబడింది? ఏ దేవతను ఉద్దేశించి వ్రతాన్ని ఆచరించాలి? ఆ వ్రతానికి ఫలితం ఏమిటి? నాకు ఇప్పుడు గతి ఏమిటి? అదంతా నాకు తెలియజేయి” అన్నాడు. అది విని ఆంగీరసుడు ఇలా అన్నాడు. “ఓ ద్విజేంద్రా! నీవు మానవులకు బంధువువి. నీవు దేనిని అడిగావో అది అందరికీ సుఖాన్ని ఇచ్చేది. అదంతా నీకు తెలియజేస్తాను, ఏకాగ్ర మనస్సుతో విను. ఆషాఢ శుక్ల దశమి నాడు జనార్దనుడు నిద్ర అనే నెపంతో లక్ష్మీదేవితో కలిసి క్షీరసముద్రంలో శయనిస్తున్నాడు. కార్తీక శుక్ల ద్వాదశి నాడు విష్ణువు మళ్లీ మేల్కొంటున్నాడు. కాబట్టి ఆ ద్వాదశికి హరిబోధిని అని పేరు. చాతుర్మాస్యం అనే నాలుగు నెలలూ విష్ణువుకు నిద్రాసుఖాన్ని ఇచ్చేవి. కాబట్టి ఆ చాతుర్మాస్యాలలో సత్యస్వరూపుడైన విష్ణువును ఆరాధించేవారు పరమపదాన్ని పొందుతారు. విష్ణువుకు నిద్రాసుఖాన్ని ఇచ్చే ఆ నాలుగు నెలల్లో మనిషి ఏయే పుణ్యకార్యాలను ఆచరిస్తాడో, అది సార్థకమవుతుంది. దీనికి కారణం చెప్తాను విను. పూర్వం ఇది నాకు హరి చేత చెప్పబడింది. పూర్వం కృతయుగంలో పవిత్రమైన వైకుంఠం అనే విష్ణుపురంలో విష్ణువును దేవతల సమూహాలు, కిన్నెరలు, నాగులు, గంధర్వులు చుట్టుముట్టి ఉండగా, లక్ష్మీదేవి ఎడమ తొడపై కూర్చుని ఉండగా, తన సేవకుల బృందమంతా తనను కొలుస్తుండగా, విష్ణువు సన్నిధికి రావడం కోసం భగవంతుడైన నారద మునీంద్రుడు కోటి సూర్యులలాగా ప్రకాశించే వైకుంఠానికి వచ్చాడు. అక్కడ సింహాసనంపై కూర్చుని ఉన్న, తామర రేకుల వంటి కన్నులు గల చతుర్బాహువులతో కూడిన విష్ణువును చూసి, ఆ మునీంద్రుడు ఎంతో సంతోషంతో కూడినవాడై ఆ వెన్నుడి పాదాలకు మొక్కాడు. విష్ణువు ఒక ప్రయోజనంతో ఉన్న నారద మహర్షిని చూసి, ముఖాన చిరునవ్వు తోస్తుండగా ఏమీ తెలియనివాడిలాగా ఇలా అన్నాడు. ‘విప్రేంద్రా! నీవు సంచరించిన చోట్లన్నిటా కుశలమా? నారదా! ఋషుల సకల ధర్మాలు చక్కగా ఉన్నాయా? జ్ఞానుల కార్యాలు అన్నీ ఉపద్రవాలు లేకుండా ఉన్నాయా? మానవులందరూ తమ తమ ధర్మాల పట్ల శ్రద్ధ కలిగి ఉన్నారా? ఓ దేవర్షీ, మునీశ్వరా! ఈ సదస్సులో నాకు అంతా తెలియజేయి’ అని ఇలా ముకుందుడు అడుగగా, నారదుడు తేట మనస్సు కలవాడై ముఖాన చిరునవ్వు మెరుస్తుండగా ప్రపంచానికంతా మేలు కలిగించే మహావిష్ణువుతో ఇలా అన్నాడు. ‘ఓ భగవంతుడా! వేదమార్గాలను విడిచిపెట్టినవారిని చూశాను. మహాత్మా! కొందరు మునులు మానవులతో కలిసి, తమకు ఏర్పడి ఉన్న కర్మలను విడిచిపెట్టి ఉన్నారు. వారికి మోక్షం ఎలా కలుగుతుంది? కొందరు తినకూడని ఆహారాన్ని తినడంలో ఆసక్తులై, వ్రతాలను విడిచిపెట్టి ఉన్నారు. కొందరు సదాచార సంపన్నులై అహంకారాలు మాని ఉన్నారు. కొందరు సన్మార్గంలో నడిచేవారు. కొందరు ఇతరులను నిందించడంలో ఆసక్తి కలవారు. కాబట్టి వారందరినీ, ఋషులందరినీ సంరక్షించు. ఓ దేవదేవా! ఏదో ఒక ఉపాయంతో వీరికి మేలు చేయి’ అని దేవర్షి అయిన నారదుడు చెప్పిన మాటలు విని, భక్తవత్సలుడు, లోకాలన్నిటికీ ముఖ్య రక్షకుడు అయిన భగవంతుడైన నారాయణుడు లక్ష్మీదేవితో కూడి గరుడవాహనాన్ని అధిరోహించి భూలోకానికి వచ్చాడు. అలా అవతరించి, వేలకొద్దీ ఋషులు ఉండే ప్రదేశానికి వృద్ధ బ్రాహ్మణ రూపంతో సంచరిస్తూ, సమస్త ప్రాణుల మనస్సులలో ఉన్నప్పటికీ మాయానాటక శరీరాన్ని ధరించినవాడై పుణ్యస్థలాలలోనూ, పవిత్రమైన తీర్థాలలోనూ, పర్వతాలలోనూ, పుణ్యాన్ని ఇచ్చే అరణ్యాలలోనూ, ముఖ్యంగా తపస్సు చేసే మునులు ఉండే ఆశ్రమాలలోనూ సంచరించాడు. అప్పుడు కొందరు బ్రాహ్మణోత్తములు భక్తితో ఆ వృద్ధ బ్రాహ్మణుడికి అతిథి పూజలు చేశారు. మరికొందరు అతడిని చూసి నవ్వారు. కొందరు నమస్కారం కూడా చేయలేదు. మరికొందరు గౌరవంతో ఉన్నారు. కొందరు గర్వవంతులయ్యారు. కొందరు కామాంధులై కన్నుమిన్ను తెలియనివారయ్యారు. కొందరు తమ తమ కార్యాలు చూసుకోవడంలోనే శ్రద్ధ కలిగి ఉన్నారు. కొందరు నిత్యవ్రతులై ఉన్నారు. కొందరు నిషిద్ధ దినాలలో కూడా ఆహారం భుజించడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉన్నారు. హరివాసరం అన్న మాట మరచిపోయి ఉన్నారు. మరికొందరు తినకూడని పదార్థాలు తినడానికి అలవాటుపడి ఉన్నారు. కొందరు సదాచార నిరతులయ్యారు. కొందరు మనస్సులో ఉత్సాహం మాని సోమరిపోతులై ఉన్నారు. భగవంతుడైన జనార్దనుడు వృద్ధ బ్రాహ్మణ రూపంతో మానవులందరినీ చూసి, వారు తరించే ఉపాయాన్ని ఆలోచిస్తూ, వృద్ధ బ్రాహ్మణ రూపాన్ని విడిచిపెట్టి, యథాప్రకారంగా లక్ష్మీదేవితో కూడి, గరుడవాహనాన్ని అధిరోహించి, ఆ ఎదపై కౌస్తుభమణి ప్రకాశిస్తుండగా, చేతులలో శంఖచక్రాలు మెరుస్తుండగా, భక్తుల బృందాలు తనను కొలుస్తుండగా ఋషిమండలానికి వచ్చాడు. ఇలా తమ ఆశ్రమాలకు వచ్చినవాడు, అవిసె పూల వంటి దేహకాంతితో కూడి, ఒంటిపై నిగనిగ మెరిసే పీతాంబరం ధరించి, కోటి సూర్యుల వలె ప్రకాశిస్తూ, చెవులకు పచ్చల కుండలాలు శోభిల్లుతుండగా, నవరత్నమయ కిరీటాన్ని ధరించి, అనేక సూర్యుల కాంతి వంటి కాంతితో కూడి ఇటువంటివాడని ఊహించడానికి అలవికానివాడు, నిర్మలుడు, హృదయేశ్వరుడు, పురాణపురుషుడు అయిన విష్ణువును చూసి, జ్ఞానసిద్ధుడు మొదలైన ఋషులందరూ శిష్యులతో, కుమారులు, మిత్రులు, భార్యలు మొదలైనవారితో కూడి తమ ఆశ్రమాలకు వచ్చిన ఆ మహావిష్ణువు దర్శనం వల్ల సంతోషించిన మనస్సు కలవారై ఆ పరమాత్మ పాదపద్మాలకు మొక్కారు. అలా జ్ఞానసిద్ధుడు మొదలైనవారు నమస్కరించి, చేతులు జోడించుకొని నిలబడినవారలై, జగదీశ్వరుడు, సర్వజ్ఞుడు అయిన ఆ భగవంతుడిని స్తోత్రాలు చేశారు.”
ఇది శ్రీ స్కాందపురాణాంతర్గత కార్తికమాహాత్మ్యమందలి పదునెనిమిదవ యధ్యాయము.



